5S ile İş Kazalarını Azaltmak Mümkün mü?

Fabrikalarda yaşanan iş kazalarına bakıldığında, önemli bir kısmının karmaşık teknik arızalardan değil, düzensizlikten kaynaklandığı görülür: yerde unutulmuş bir hortuma takılmak, istif edilmiş kasaların devrilmesi, yağlı zeminde kaymak ya da acil durum panosunun önünün kapanmış olması. Bu tür riskler, 5S ile doğrudan hedef alınabilir.

Kısa cevap: Evet, 5S iş kazalarını azaltır. Ancak bunun için 5S’in yalnızca görünüşü değil, güvenlik bakış açısıyla uygulanması gerekir.

Düzensizlik hangi kazalara yol açar?

• Takılma ve düşme: Yaya yollarına taşan malzeme, kablo ve hortumlar
• Kayma: Temizlenmeyen yağ, su ve talaş
• Malzeme düşmesi: Kontrolsüz ve yüksek istifleme
• Sıkışma ve çarpma: Forklift ve yaya yollarının ayrılmaması
• Yangın: Biriken atık, yanıcı malzemenin uygunsuz depolanması, kapanmış yangın tüpleri
• Ekipman kaynaklı kazalar: Fark edilmeyen kaçak, gevşeme ve hasarlar

5S’in her adımının iş güvenliğine katkısı

1. Ayıkla (Seiri)

Gereksiz malzeme, kullanılmayan ekipman ve hurdalar alandan çıkarılır. Daha az eşya, daha az takılma ve çarpma riski demektir. Ayıklama sırasında uygunsuz depolanmış kimyasallar ve unutulmuş tehlikeli malzemeler de ortaya çıkar.

2. Düzenle (Seiton)

Her şeyin bir yeri olur ve bu yer işaretlenir. Yaya ve forklift yolları zemin boyasıyla ayrılır; acil çıkışlar, yangın tüpleri, elektrik panoları ve göz duşları önünde “boş bırakılacak alan” işaretlemesi yapılır. Ağır malzemeler bel hizasına, sık kullanılan aletler erişilebilir yüksekliğe yerleştirilerek ergonomik riskler azaltılır.

3. Temizle (Seiso)

Temizlik sırasında yapılan kontrol, kaçakları ve hasarları kaza olmadan önce yakalar. Kayma riskine neden olan yağ ve su birikintileri anında giderilir. Kirliliğin kaynağı belirlenip ortadan kaldırıldığında risk de kalıcı olarak azalır.

4. Standartlaştır (Seiketsu)

Güvenli düzen standart hale getirilir: istif yükseklikleri, kişisel koruyucu donanım kuralları, kimyasal depolama düzeni ve temizlik sorumlulukları görsel standartlarla tanımlanır. Kontrol listeleri güvenlik maddelerini de içerir.

5. Disiplin (Shitsuke)

Güvenli davranış bir alışkanlığa dönüşür. Düzenli denetimler, vardiya başı kısa toplantılar ve yöneticilerin sahada örnek olması, kuralların zamanla gevşemesini önler.

6S: 5S + Güvenlik

Bazı şirketler 5S’e altıncı bir adım olarak Güvenlik’i ekler ve 6S olarak uygular. Bu yaklaşımda her 5S denetimi aynı zamanda bir güvenlik denetimidir; risk değerlendirmesi, ramak kala bildirimleri ve güvenlik iyileştirmeleri 5S çalışmalarının doğal bir parçası haline gelir. Önemli olan isim değil, güvenliğin 5S’in her adımına bilinçli olarak dahil edilmesidir.

Uygulamada dikkat edilmesi gerekenler

• 5S çalışmalarına iş sağlığı ve güvenliği uzmanını ekibe dahil edin.
• Ayıklama sırasında kimyasallar ve tehlikeli atıklar için ayrı bir bertaraf süreci tanımlayın.
• Zemin işaretlemelerinde kurum içinde tek bir renk standardı kullanın.
• 5S kontrol listesine güvenlik maddeleri ekleyin. Örnek liste için Üretim Tesislerinde 5S Kontrol Listesi yazımıza bakabilirsiniz.
• Ramak kala bildirimlerini 5S iyileştirme konusu olarak değerlendirin.

Sonuç ölçülebilir mi?

Evet. 5S çalışmalarıyla birlikte iş kazası sayısı, kayıp gün sayısı ve ramak kala bildirimleri düzenli takip edilmelidir. Ramak kala bildirimlerinin başlangıçta artması olumsuz değil, olumlu bir işarettir: Çalışanlar riskleri görmeye ve bildirmeye başlamıştır.

5S danışmanlığı

Dönüşüm Danışmanlık, 5S çalışmalarını iş güvenliği bakış açısıyla birlikte yürütür ve denetim sistemini güvenlik maddeleriyle kurar. Detaylar için 5S hizmet sayfamızı inceleyebilir veya teklif alabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

5S, iş güvenliği mevzuatının yerine geçer mi?

Hayır. 5S, yasal iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinin yerine geçmez; bu yükümlülüklerin sahada uygulanmasını kolaylaştıran ve destekleyen bir yöntemdir.

Ofislerde de güvenlik açısından 5S gerekir mi?

Evet. Kablo karmaşası, koridorlara konan dolaplar ve yanlış istiflenmiş arşivler ofislerde de kaza riskidir. Ofiste 5S yazımız bu konuda yol gösterir.